AEROZOLOTERAPIA. AEROZOLOTERAPIA vs INNE METODY LECZENIA. AEROZOLOTERAPIA vs INNE METODY LECZENIA WSKAZANIA DO TERAPII AEROZOLOWEJ

2011-05-30 AEROZOLOTERAPIA praktyczne wskazówki Aerozol - zawiesina cieczy lub substancji stałej na nośniku gazowym (powietrze lub tlen) Inhalator ...
Author: Daniel Stasiak
3 downloads 4 Views 1MB Size
2011-05-30

AEROZOLOTERAPIA praktyczne wskazówki

Aerozol - zawiesina cieczy lub substancji stałej na nośniku gazowym (powietrze lub tlen)

Inhalator - urządzenie wytwarzające aerozol Marcin Grabicki

Nebulizator - część składowa jednego Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu

z rodzajów inhalatora, pojemnik na lek w postaci płynnej

AEROZOLOTERAPIA vs INNE METODY LECZENIA Zalety:

AEROZOLOTERAPIA vs INNE METODY LECZENIA Wady:

 bezpośredni i nieinwazyjny dostęp do narządu docelowego  stosowanie mniejszej dawki leku w porównaniu z leczeniem systemowym  wyższe stężenia leku w płucach - podobna lub

 metoda czaso- i pracochłonna  wciąż niedoskonałe urządzenia rozpraszające aerozol

większa skuteczność  szybki początek działania

 możliwość błędów techniki inhalacji

 mniejsze działanie ogólne  jedyna droga dla niektórych leków, np. dornaza α  zwykle tańsza

WSKAZANIA DO TERAPII AEROZOLOWEJ  Astma oskrzelowa

PRZECIWWSKAZANIA DO TERAPII AEROZOLOWEJ

 POChP  Mukowiscydoza

 Przeciwwskazania do leków

 Rozstrzenia oskrzeli  Zespół nieruchomych rzęsek

 Ostre stany infekcyjne z nadwrażliwością

 Ostre i nawracające zapalenia oskrzeli

 Nowotwory

 Zapalenie płuc

 Krwawienia z dróg oddechowych

 Infekcje grzybicze układu oddechowego  Stany zapalne krtani  Stany pooperacyjne  Choroby górnych dróg oddechowych

1

2011-05-30

MDI

TECHNIKI STOSOWANIA LEKÓW W INHALACJI

BA - breath actuated (EasyBreath)

Klasyczny 1.

MDI (metered dose inhalers) – indywidualne inhalatory dozujące

2.

DPI (dry powder inhalers) – inhalatory proszkowe

3.

Nebulizatory – pneumatyczne i ultradźwiękowe

MDI

MDI

ZALETY  Mały, przenośny, szybki w użyciu, tani

WADY  Koordynacja wdechu z uwolnieniem leku (klasyczny MDI)

 Wielodawkowy (60-400)

 Duże znaczenie prawidłowej techniki inhalacji

1. Lek 2. Substancja nośnikowa: 

HFA (hydrofluoroalkan)

3. Substancja rozpraszająca (powierzchniowo czynna umożliwia właściwą dyspersję leku) 4. Substancja smarująca

 Dawka terapeutyczna 1-2 inhalacje  40-50 % cząsteczek o średnicy 1-6 µm

5. Substancja zapachowa

 brak ograniczeń wiekowych (z KI)

KOMORY INHALACYJNE - podział  Wg wielkości:

 Mała depozycja płucna, duża gardłowa (klasyczny MDI)  Drażniące działanie substancji dodatkowych  Brak licznika dawek  Zwykle wskazana KI

KOMORY INHALACYJNE: Volumatic

Nebuhaler

Babyhaler,

– Niskoobjętościowe (400 ml) np. Volumatic, Nebuhaler.

 Wg obecności zastawek:

Babyhaler

AeroChamber Plus

– Bezzastawkowe, np. Optimiser, Syncroner  – Jednozastawkowe, np. Volumatic, Nebuhaler  – Dwuzastawkowe, np. Babyhaler, AeroChamber Plus

2

2011-05-30

KOMORY INHALACYJNE ZALETY

MDI + KI- NAJCZĘSTSZE BŁĘDY

WADY

  potrzeba koordynacji wdech-uwolnienie leku   depozycja płucna leku

 Nieporęczność, dodatkowe urządzenie

  depozycja ustnogardłowa,  działanie systemowe

 Trudność z utrzymaniem czystości

  działania drażniące nośnika  Dzieci, osoby niewspółpracujące

 Zużywanie się

 Różnorodność konstrukcji  Dodatkowe koszty przy zakupie

 Podanie kilku dawek leku do komory przed wykonaniem

inhalacji

 Wydłużenie czasu pomiędzy podaniem leku do przedłużacza i inhalacją - kilkukrotne zmniejszenie dawki leku

JEDNODAWKOWY DPI

Handihaler 

Aerolizer 

WIELODAWKOWY DPI

Cyclohaler 

WIELODAWKOWY REZERWUAROWY DPI

Discus

Turbuhaler

Easyhaler

Novolizer

3

2011-05-30

NEBULIZATORY

DPI

ZASTOSOWANIE

ZALETY

WADY

  współpraca choryinhalator, > 6-7 r.ż.

 Wymaga zastosowania dość silnego wdechu

 Konieczność podawania dużych dawek leków

 Małe wymiary

 Kilka czynności przed inhalacją (1-dawkowe)

 Zły stan chorego

 Koszty

 Brak możliwości korzystania z innych metod leczenia

 Dość stabilny lek  Stosunkowo szybkie w użyciu  Wskaźniki inhalacji: licznik dawek, efekty dźwiękowe, słodki posmak laktozy  Brak rozpuszczalnika, ekologiczny

NEBULIZATORY:

wziewnego (dzieci, osoby niewspółpracujące)  Niedostępności leków w innej formie wziewnej (np. antybiotyki, mukolityki)

NEBULIZATORY PNEUMATYCZNE ZASADA DZIAŁANIA:

 Pneumatyczne: – Konwencjonalne (constant-output) – Sterowane oddechem (breath-assisted):

 rozpraszanie za pomocą sprężonego powietrza, tlenu (z butli lub sprężarki elektrycznej)  sprężone powietrze pod wysokim ciśnieniem i z dużą prędkością przechodzi przez wąski otwór w nebulizatorze (dyszę Venturiego)

• Aktywowane (wzmacniane) wdechem (breath-enhanced, open vent) • Dozujące, uruchamiane wdechem (dosimetric, breath-actuated) • Z adaptacją do wzorca oddechowego (breath-adapted)

 za dyszą ujście tzw. szczeliny zasilającej  powietrze przedostające się do komory nebulizatora ulega rozprężeniu wytwarzając podciśnienie zasysające roztwór leku do szczeliny zasilającej, gdzie jest rozpylany na drobne cząsteczki

 Ultradźwiękowe

 duże krople roztworu uderzając w zastawkę i ścianki nebulizatora wracają do roztworu i są ponownie rozbijane

NEBULIZATORY

NEBULIZATORY ULTRADŹWIĘKOWE ZASADA DZIAŁANIA:  generator drgań akustycznych produkuje fale ultradźwiękowe,

ZALETY  Stosowane w różnym wieku

 Duże rozmiary, koszty

 Kilka leków równocześnie

 Zależność od źródła energii

 Szeroki przedział dawek

 Dość długi czas inhalacji

 Umożliwia zastosowanie antybiotyków, mukolityków, dornazy α

 Czyszczenie, dezynfekcja

które powodują powstanie tzw. fontanny akustycznej na granicy lek - powietrze  z powierzchni zewnętrznej fontanny odrywają się cząstki leku i rozpraszają się w powietrzu  właściwości aerozolu podobne do nebulizatorów pneumatycznych, ale większa gęstość  większa wydajność

WADY

 Zmienność dawki, niska ekspozycja płucna (konwencjonalne)  Negatywny wpływ na pewne leki  Hałas (pneumatyczne)

4

2011-05-30

LEKI  GKS  Bronchodylatatory:  β2- mimetyki  cholinolityki

    

Mukolityki Kromony Antybiotyki Surfaktant Preparaty roślinne, olejki eteryczne

BRONCHODYLATATORY

Najczęściej zastosowanie mają:  ß2-mimetyki o krótkim okresie działania (np. fenoterol, salbutamol)  ß2-mimetyki długo działające (indakaterol, formoterol, salmeterol)  Cholinolityki (ipratropium, tiotropium)

LEKI MUKOLITYCZNE

LEKI MUKOLITYCZNE

 Cel - upłynnienie wydzieliny oskrzelowej

Przykłady leków:

 Najefektywniejsze w inhalacji



N-acetylocysteina



Ambroksol

 Zastosowanie: PZO, rozstrzenia oskrzeli, mukowiscydoza, zespół dyskinezy rzęsek



Hipertoniczne (5 - 7,5%) roztwory NaCl



Dornaza alfa (ludzka rekombinowana deoksyrybonukleaza)

STERYDY WZIEWNE

ANTYBIOTYKOTERAPIA Zastosowanie w przypadku:

 Stosowane metodą MDI, DPI i w nebullizacji  Podawane w nebulizacji tylko przez inhalator pneumatyczny  Powinny być zażywane po zabiegach fizjoterapeutycznych tj. na „oczyszczone” drzewo oskrzelowe

 Nowych zakażeń oskrzelowo-płucnych  Zaostrzenia przewlekłych zmian zapalnych

 Dostępne sterydy w postaci wziewnej: beklometazon, budezonid, cyklezonid, flutikazon

5

2011-05-30

ANTYBIOTYKOTERAPIA WZIEWNA – ZASADY

ANTYBIOTYKOTERAPIA WZIEWNA

1. Wprowadzanie inhalacji z antybiotyku w warunkach szpitalnych

DAWKOWANIE

2. Wykonanie badania spirometrycznego przed i po podaniu antybiotyku w celu ustalenia czy nie powoduje skurczu oskrzeli

Dawka jednorazowa

Liczba dawek /dobę

500 000 2 000 000

2

Tobramycyna

40 - 300mg

2

Gentamycyna

40 - 160mg

2

Lek

3. Podanie leku rozszerzającego oskrzela i wykonanie zabiegu fizjoterapeutycznego przed zastosowaniem antybiotyku 4. Prawidłowa technika inhalacji (nebulizatory z filtrem lub usuwanie powietrza wydechowego na zewnątrz pomieszczenia)

Colistin

JAK DOBRAĆ WŁAŚCIWY INHALATOR ?

KOLEJOŚĆ INHALACJI

• Zalecać leki do stosowania z inhalatora tego samego typu • Należy wziąć pod uwagę:

 Lek bronchodylatacyjny  Mukolityk

– Wiek pacjenta, Czas pacjenta vs czas inhalacji danym urządzeniem – Rodzaj i stopień nasilenia schorzenia – Kompatybilność różnych części sprzętu do inhalacji – Koszt terapii i trwałość sprzętu – Możliwe błędy techniki inhalacji

 Zabiegi fizjoterapii  Lek bronchodylatacyjny (jeśli > 1)  GKS / antybiotyk / kromon

• EBM

ZASADY DOBORU URZĄDZEŃ RODZAJ URZĄDZENIA pMDI pMDI + spejser

WIEK 0 – 3 r.ż.

4 – 6 r.ż.

Dzieci > 6 r.ż., młodzież

NIE

NIE

NIE / TAK

TAK

V + ustnik

 V + ustnik

 V + maska  V,  V + ustnik

Dorośli

pMDI-BA

NIE

NIE

TAK

TAK

DPI

NIE

NIE

TAK

TAK

+ maska

+ maska

+ ustnik

+ ustnik

Nebulizacja

6